IBERIANA-2 – იბერია გუშინ, დღეს, ხვალ

• ქეთი დიღმელაშვილი- დაზიანებული ძეგლები

• საქართველო – Georgia

Keti Digmelashvili

ქეთი დიღმელაშვილი: პასუხი ობიექტელებს . . .

(სასულიერო პირების მიერ დაზიანებული და განადგურებული ძეგლები)

. . .უკვე მამებისა და შვილების ბრძოლას ემსგავსება ტელევიზიისა თუ სოციალური ქსელების საშუალებით დაწყებული დაპირისპირება, ოღონდ სამწუხაროა, რომ მამების როლში ეკლესია დგას, ხოლო შვილების როლში მათ დარღვევებზე მიმთითებლები გამოვდივართ. გუშინ ობიექტივის ეთერით ნინო მიქიაშვილის საავტორო გადაცემაში მოწვეული სტუმრების – მამა ბესარიონის (საპატრიარქოს ხუროთმოძღვრების, ხელოვნების და მეცნიერების ცენტრის მეთოდური საბჭოს თავჯდომარის მოადგილე) და ხელოვნებათმცოდნე ქეთი აბაშიძის პოზიციამ და გადაცემაში გაჟღერებულმა ბრალდებებმა კიდევ ერთხელ მაიძულა პასუხი გაცემა.
თემა ეხებოდა ისევ მცხეთას და ისევ ფიქრის გორას (ისე, ამ ადგილმა ზოგიერთს სწორად ფიქრი რომ აიძულოს, კარგი იქნებოდა!). განსასჯელები ვიყავით ისევ ჩვენ, არქეოლოგები და კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო. ბრალი გვედებოდა ისევ იმაში, რომ ბულდოზერით გადავუარეთ სამარხებს და უნიკალური ძეგლი დავანგრიეთ. ნინო მიქიაშვილის უსაბუთო აქცენტებზე ნამდვილად არ ვაპირებ პასუხის გაცემას, რადგან რას ფიქრობს ის, არ მაინტერესებს. მე სხვა რამ მტკივა – საპატრიარქოს წარმომადგენლების მიერ მოსახლეობის სიცრუეში შეყვანა რომ ხდება. ძნელია ეკამათო სასულიერო პირს, მაგრამ როგორც ჩანს, დრო დადგა რაღაცეები ცხადად და პირდაპირ ითქვას, მით უმეტეს, რომ გადაცემის პერიოდში დასმული აქცენტები გაცდა კონკრეტულად მცხეთის გორას და ფართო მაშტაბებში გადავიდა. თქვენ მაიძულეთ მამა ბესარიონ.
1. გადაცემაში რამდენჯერმე ითქვა, რომ ფიქრისგორას ბულდოზერით გადავუარეთ, დავანგრიეთ და გავანადგურეთ და რომ კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნულმა სააგენტომ ძეგლის დანგრევაზე ბრძანება გასცა. კიდევ ერთხელ ვიმეორებ: არქეოლოგიური ობიექტი გაითხარა სრული წესების დაცვით, სათანადოდ იქნა შესწავლილი და მესაკუთრეს მიეცა საშუალება საკუთარი ნაკვეთის შემდგომი გამოყენებისთვის (როგორ მიიღო მან უფლება ამ ტერიტორიის მესაკუთრეობაზე, ეს უკვე არა კულტურული მემკვიდრეობის სააგენტოსთან, არამედ სხვა ინსტანციებში არკვიეთ!). მე, როგორც არქეოლოგი და მეცნიერი სრულად ვიღებ პასუხისმგებლობას იმაზე რაც გავაკეთე და რასაც ვამბობ, რადგან თითოეული ჩვენი ნაბიჯი საქართველოს კანონმდებლობით იყო ნაკარნახევი: კერძო მესაკუთრის ნაკვეთში აღმოჩნდა არქეოლოგიური ფენები, მან ამის შესახებ მიმართა სათანადო სამსახურებს; ვინაიდან საჭირო იყო გადარჩენითი სამუშაოები, იმისთვის რომ თავიდან აგვეცილებინა არქეოლოგიური ობიექტის შემდგომი განადგურება, მესაკუთრის თანხმობით მოხდა ტერიტორიის არქეოლოგიური შესწავლა. ყველაფერი, რაც ღირებული იყო და აუცილებლობას წარმოადგენდა შენახული ყოფილიყო მომავალი თაობისთვის, გადატანილ იქნა მუზეუმის საცავებში (მათ შორის განსაკუთრებული სამარხებიც!). სააგენტოს ხელმძღვანელობას არ უმუშავია ამ სამაროვანზე და ის ვერ იქნებოდა თვითნებურად გადაწყვეტილების მიმღები. მან იმოქმედა ჩემს და ჩემთან ერთად მომუშავე არქეოლოგების დასკვნის საფუძველზე! მე ვერ მივიღებ პრეტენზიებს ძეგლის არასწორად შესწავლასთან დაკავშირებით არასპეციალისტებისგან, ისევე როგორც მე არ მივცემ თავს უფლებას ჩავერიო და დარღვევებზე მივუთითო ხელოვნებათმცოდნეებს სახელოვნებათმცოდნეო კვლევაში ან სასულიერო პირებს ამბიონიდან ქადაგებაში. ამიტომ, თუ მოიძებნა არქეოლოგი, რომელიც მეტყვის, რომ ფიქრისგორა არასწორად გავთხარე და ძეგლი დავანგრიე, მაშინ მზად ვარ სადაც გინდათ და როცა გინდათ მაშინ გავცე ამ ბრალდებებს პასუხი. ისე, აქვე ვსვამ კითხვას – რამდენიც გინდათ იმდენი ყოფილა შემთხვევა, როცა ტაძრის ეზოში აღმოჩენილა სამარხები, მაგრამ სასულიერო პირებს მოსვლიათ თავში აზრად, რომ ისინი ასევე შეენარჩუნებინათ?! არა!!!!
2. როდესაც აპელირებთ, რომ ფიქრისგორა უნიკალური ადგილია, რადგან ასეთი ხედი სხვა ადგილიდან არ იშლება (ისე საოცარია, მარტო ამიტომაა უნიკალური ეს ადგილი?!) და რომ ასეთი განსაკუთრებული და კულტურული მემკვიდრეობის მნიშვნელობის მქონე ადგილები უნდა ჩამოერთვას მესაკუთრეს, იმიტომ რომ ის მას აზიანებს, გულახდილად გეტყვით – მაგაში გეთანხმებით, ოღონდ მხოლოდ მას შემდეგ, რაც პირველი საპატრიარქო იქნება ამ რიგში! და იცით რატომ? – იმიტომ, რომ თქვენს ხელში მყოფი არაერთი კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი ზიანდება, ნადგურდება ან უკვე განადგურდა! ამას არ ვამბობ მტკიცებულების გარეშე: სვანეთის ძეგლები (რომელთა შესახებ ორიოდე დღის წინ გაჟღერდა და საოცარია, რომ უცებ მოყვა ამას ეკლესიის მხრიდან პასუხი!), განადგურებული და დაცემენტებული მძოვრეთის ციხე (ისე საინტერესოა, როცა ფიქრისგორაზე საერო პირის სახლში აუზის გაკეთებაზე ჩივიხართ, რატომ არაფერს ამბობთ ისევ მძოვრეთის ციხის ეზოში მონასტერი რომ აკეთებს აუზს?!), გადაკეთებული აკაკი ხოშტარიას სასახლე (აბაშის ეპისკოპოსმა რომ ქართული ზღაპრის გმირი დევის ჰორელიეფი მოანგრია – ეშმაკეულიაო და მის მაგივრად მთავარანგელოზის ტერაკოტა ჩასვა!), წილკნის ღვთისმშობლის კომპლექსის XVIII ს. კოშკების დაცემენტება და განადგურება, კარსანში, წმ. ნინოს ეკლესიის ეზოში, IV-VI სს. ციხეზე დაშენებული ორსართულიანი სახლი და კანალიზაციისთვის დანგრეული ციხის კედლები, სვეტიცხოვლის ფრესკებზე ლურსმნებით მიჭედებული სადენებიც კმარა სასულიერო პირებისგან დაზიანებული ძეგლების განცხადებისთვის (რა თქმა უნდა, არც ერთზე განრთვა არ გაცემულა!!!!). თუ აქ რადგან ბულდოზერი არსად ჩანდა (არადა არც ფიქრისგორაზე უნახავს ვინმეს ბულდოზერი!!!), ესენი კულტურული მემკვიდრეობის დაზიანებად არ ითვლება და დასჯადი არაა?! შორსაც რომ არ წავიდეთ, მამა ბესარიონ, გაიხსენეთ ციხედიდისხევი (ამ სიტყვით იმიტომ მოგმართავთ, რომ ციხედიდის მონასტრის წინამძღვრის განცხადებით თქვენ ყველაფრის საქმის კურსში იყავით), სადაც შარშან წინამძღვარმა ისე დაიწყო ისტორიული კომპლექსის ეზოში კელიების მშენებლობა, რომ კულტურული მემკვიდრეობის სააგენტო საქმის კურსში არც არავის ჩაუყენებია (ისე ვინც არ იცის შევახსენებ, რომ ეს ციხედიდისხევი მეცნიერთა ერთი ნაწილის აზრით იმ ევაგრეს სამყოფლად მოიაზრება, შიო მღვიმელის მოწაფე რომ გახდა. ვის ვის და სასულიერო პირებს კი ნამდვილად უნდა სცოდნოდათ, რომ იმ კომპლექსის ეზოში კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ყველა შემთხვევაში გამოჩნდებოდა). დაიწყო ერთია, ნაგებობას რომ მიადგა ეგ კიდევ მეორე, უდიდესი ტაძარი რომ სრულად გაწმინდა, გაასუფთავა 2 მეტრის სიღრმეზე ისე, რომ არც არავის გააგებინა და ამით სრულად წაშალა ისტორიული კვალი, რომლითაც ხელოვნებათმცოდნეები და ისტორიკოსები ჩვენს – თქვენს და ჩვენს ისტორიას ვწერთ, ეგ მესამე, და თავის ამ დანაშაულსაც რომ ვერ ხვდება და აქეთ იქადნის, საპატრიარქოს მითითებებით ვმოქმედებდი და დამნაშავე არ ვარო, ეგ კიდევ მეოთხე! აქაც სააგენტომ გადაუარა ბულდოზერით კულტურულ მემკვიდრეობას?!
3. გადაცემაში რამდენჯერმე გაჟღერდა ის, რომ ფიქრისგორაზე გათხრილი სამარხები კულტურული მემკვიდრეობის უნიკალური ძეგლებია და ის უნდა შენარჩუნებულიყო. რატომ? იმიტომ, რომ ისინი პირველი ქრისტიანების სამარხებს წარმოადგენდა და რომ ისინი უმეტესად წმინდანები იყვნენ. მე, არქეოლოგს და ამ ძეგლის შემსწავლელს, არ განმისაზღვრავს მათი წმინდანობა და ვინაობა – და ამას ვერც ერთი სერიოზული მეცნიერი ვერ გააკეთებდა! თქვენ როგორ განსაზღვრეთ? სხვათაშორის, იმ სამარხებში რამდენიმე წარმართული წესით იყო დაკრძალული, და იმის გამო, რომ ისინი ქრისტიანები არ იყვნენ, შეიძლებოდა იმათი სამარხების გათხრა?! ჩვენ, მეცნიერებმა, რომლებმაც ყველა წესის დაცვით ვიმოქმედეთ, ჩვენ (ამ შემთხვევაში მე ვსაუბრობ როგორც კულტურული მემკვიდრეობის სააგენტოს წარმომადგენელი და როგორც ძეგლის გამთხრელი) ძეგლი დავანგრიეთ და გავანადგურეთ და ეკლესიის ზოგიერთი წარმომადგენელი ამას არასდროს სჩადის? ვისაც არ ახსოვს გავახსენებ, ხოლო ვინც არ იცის მათ გავაცნობ 2011 წელს არც მეტი არც ნაკლები, სამთავროს მონასტრის ეზოში მომხდარ ამბავს, როცა ტაძრის დასავლეთით, იქ სადაც ახლა ახლადგახსნილი ტაძრის მუზეუმი და მაღაზიაა, როგორ შეიყვანა ეკლესიამ ტრაქტორი და მთელი გორა მოხსნა ისე, რომ ნებართვა არავის გაუცია! მაშინ ამ ბულდოზერმა აგურის აკლდამას ისე ჩამოხსნა თაღი, როგორც არაფერი! ეს არ იკმარეს, და როცა ვიღაცამ შეაშინა დედაოები, სისხლის სამართლის დანაშაულიაო, ისე ჩუმად მიაცემენტეს მონგრეული, დამნაშავე ბავშვი ნაქურდალს ადგილზე რომ დააბრუნებს ხოლმე. მაშინ მკაცრი რეაგირება არ მოჰყვა ამას გარკვეული მიზეზების გამო. არქეოლოგებმა გაფუჭებული საქმის გამოსწორება ვითავეთ და გათხრები დავიწყეთ. სწორედ მაშინ დაიწერა სამთავროს ახალი ისტორია, დაიწერა ჩემს ხელში და ჩემს თვალწინ. მე ვიყავი 4 თვის მანძილზე ჯერ კიდევ ბოლომდე გაუხრწნელ XIX ს. სამარხს რომ ვწმენდდი, შუა საუკუნეების თონეებს ვასუფთავებდი და III ს. დაკრძალული თოთო ბავშვის ძვლებს ველოლიავებოდი. მაშინ 7 სამარხი გავწმინდე სხვადასხვა პერიოდის – დავიჯერო ისინი არ იყვნენ წმინდანები?! 4 თვის მუშაობის შემდეგ ერთ პატარა მონაკვეთზე მართლაც უნიკალური სურათი გავშალეთ – III საუკუნიდან XIX საუკუნემდე გადაშლილი სამთავროს ისტორია თავისი სამარხებით, თონეებით, მარნით და სათავსებით. ვწმინდავდით მხოლოდ იმიტომ, რომ ყველამ ვიცოდით – ის რაც გაიწმინდებოდა სამუზეუმო სივრცეში მოექცეოდა და ისტორიას დარჩებოდა! ჩვენ მუშაობა დავასრულეთ და ერთ მშვენიერ დღეს ადგილზე მისულებს აღარც სამარხები დაგვხვდა, აღარც თონეები, და აღარც ქვევრები!!! მაშინ ვინც ეს გადაწყვეტილება მიიღეთ, არ დაანგრიეთ ბულდოზერით თუ მის გარეშე უნიკალური ძეგლი?! მაშინ სამთავრო არ იყო იუნესკოს ძეგლი?!
4. ახლა რომ გაქვთ პრეტენზია კერძო მესაკუთრეზე ვინ გასცა ბრძანება, კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის ტერიტორია შეესყიდაო და ფიქრისგორაზე სამარხების შენარჩუნება გსურდათ, მაშინ გაგახსენებთ, რომ სამთავროს მონასტრის წინ საჯარო სივრცე ისე მოღობა მონასტერმა და იქ ზეთისხილის ხეები ჩაყარა, არავისთვის უკითხავს შეიძლებოდა თუ არა. არადა ის სამთავროს სამაროვნის ნაწილია, ისევე როგორც მონასტრის გვერდზე მოღობილი ვრცელი ველი, სადაც სამონასტრო მშენებლობების გაგრძელება იგულისხმება!!! შეგახსენებთ, რომ სამთავროს სამაროვანი მართლაც უნიკალური ძეგლია (აქ კი ნამდვილად შეგვიძლია ეს სიტყვა ვთქვათ ყველა ბრუნვაში!) თავისი მრავალფენიანობის გამო და მას გარდა იუნესკოს ძეგლის ვიზუალური დაცვის არეალისა, საქართველოს ეროვნული ძეგლის სტატუსიც იცავს!!!.
5. ასე ბრძანეთ – სახელმწიფომ უნდა იზრუნოს ასეთ ადგილებზეო, გამოისყიდოს და მესაკუთრეს ადგილმონაცვლეობა შესთავაზოსო. გეთანხმებით, სახელმწიფომ უნდა იზრუნოს ასეთ ადგილებზე, ოღონდ სახელმწიფო კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოდან არ იწყება მხოლოდ. კანონს ჩვენზე ზემოთ იღებენ, ხოლო გადაწყვეტიელბებს ასეთ საკითხებზე ასევე ჩვენზე ზემოთ მდგომი სამინისტროები აწერენ ხელს. ისე, საინტერესოა, მერე ერთ ლარად ხომ არავინ იჩუქებდა ამ „უნიკალური ხედის მქონე“ ფიქრისგორას, რომ სულ ცოტა აქედან ეფიქრა და სულ ბევრი ახალი ეკლესია აეშენებინა?!
6. არ შემიძლია არ გამოვეხმაურო კიდევ ერთ ფრაზას, რომელსაც ვერც ერთი მეცნიერი ვერ დატოვებდა ყურადღების გარეშე – რატომ არ შეთანხმდა საპატრიარქოსთან ფიქრისგორის გათხრის პროცესიო! მაპატიეთ მამაო, მაგრამ მითხარით, რომელ ენაზე, რომელი დამწერლობით და რომელ კანონში წერია ის, რომ არქეოლოგიური სამეცნიერო სამუშაოები უნდა შეთანხმდეს საპატრიარქოსთან (მით უმეტეს როცა ეს ტერიტორია ტაძრის მიღმა მდებარეობს)?! კანონში საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ პუნქტობრივად არის გაწერილი ვინ და რის საფუძველზე გასცემს ნებართვას არქეოლოგიური სამუშაოების წარმოების შესახებ (და იქ არსად წერია რომ ასეთი ორგანო საპატრიარქოა!). ხოდა თუ ფიქრისგორის შემთხვევაში ამ კანონიდან რომელიმე პუნქტი დაირღვა, მაშინ იჩივლეთ სასამართლოში! – ოღონდ ასეთ პუნქტს ვერსად იპოვით.
6. „მცხეთა განსაკუთრებული რეჟიმის ქალაქიო“ – გაჟღერდა გადაცემაში. ამას მაშინ რატომ არ ამბობდით, როცა სვეტიცხოვლის წინ 2000-იანების დასაწყისში ბულდოზერით გადაუარეს მრავალფენიან ნამოსახლარს?! მაშინ ყველა დუმდით!!! რატომ? ამაზე პასუხი თქვენთვის დამითმია… ისე, ,,მცხეთა განსაკუთრებული რეჟიმის ქალაქიო“ რომ თქვით, ამაშიც უნდა დაგეთანხმოთ, მხოლოდ ისევ ეკლესიიდან დავიწყოთ!!! მიეცით, მამაო, მაგალითი თქვენს ცოდვილ შვილებს – უარი თქვით კომფორტზე და ჩვენც ვიტყვით უარს მასზე, უარი თქვით თვითნებურ მოქმედებაზე და ჩვენც დავემორჩილებით კანონს! ქრისტეც ხომ მაგას გვასწავლიდა – მიყევითო მოძღვარს. ხოდა გამოგყვებით, ოღონდ მართალ და სწორ გზაზე!!!!
დასასრულს, ორიოდე სიტყვით მინდა შევეხო ტელეკომპანია ობიექტივს. მისი სახელწოდებიდან გამომდინარე, ცხადია, რომ ეს ტელევიზია და მისი გადაცემები უნდა გამოირჩეოდეს ობიექტურობით და ნებისმიერი თემისადმი კეთილსინდისიერი მიდგომით, იქნება ეს საავტორო თუ სხვა გადაცემები. სამწუხაროა, როცა მიქიაშვილის გადაცემაში ცალმხრივად მოხდა საკითხის განხილვა და მასში მონაწილეობის საშუალება არ მოგვეცა მეორე მხარეს – იქ მომუშავე მეცნიერებს. რიტორიკული კითხვაა: იქნებ ეს აწყობდა გადაცემის ავტორს, იმისთვის, რომ მოსახლეობა სიცრუეში შეეყვანა, რაც მას არაერთხელ გაუკეთებია წარსულშიც. . .
P.S. სამწუხაროა რომ საერონი გაცილებით მიმტევებლები ვყოფილვართ ვიდრე სასულიერონი. სამწუხაროა, რომ საეროებს გაცილებით უკეთ გვესმის რა არის ჩვენი კულტურული მემკვიდრეობა, ვიდრე სასულიეროთ! სამწუხაროა, რომ საეროებს ყოველთვის გვტკივა ჩვენი ისტორია, ხოლო სასულიეროთ მხოლოდ მაშინ, როცა მათაც ეტკინებათ!!!

მძოვრეთის ციხე. 2016

მძოვრეთის ციხე. შუაში ბერების თქმით აუზისთვის მზადდება სივრცე

ა. ხოშთარიას სასახლე სუჯუნაში. აქ უკვე მთავარანგელოზის გამოსახულებაა ჩასმული. თავდაპირველი ფოტოები შეგიძლიათ სთხოვოთ გოგა ჩანადირს, მან ბოლომ გადაიღო დაუზიანებელი ძეგლი. 2016

წილკნის გალავნის კოშკი. 2016

წილკნის გალავნის კოშკი. დაცემენტებული. 2016

კარსანი. წმ. ნინოს ეკლესიათან აშენებული სამონასტრო სახლი. 2016

კარსანი. წმ. ნინოს კომპლექსის ციხეზე დადგმული სახლი და საკანალიზაციო ჭა. 2016

სვეტიცხოვლის უფლის კვართის სვეტი

ციხედიდის კომპლექსი. წინამძღვრის მიერ გათხრილი სრულიად უცნობი ეკლესია. 2015

ციხედიდისხევის კომპლექსი. წინამძღვრის მიერ გათხრილი ეკლესია. 2015

სამთავროს მონასტრის დას. სტოადან გადაღებული ფოტო. 2011

სამთავროს ეზოში დანგრეული აკლდამა. 2011

ბულდოზერით მოხსნილი მიწის მონაკვეთი სამთავროს ეზოში. 2011

ის რაც 2011 წელს ბულდოზერს ,,გამოვტაცეთ“ არქეოლოგებმა, მაგრამ მერე მაინც დაანგრიეს.

2011 წელს სამთავროს ეზოში გათხრილი მრავალფენიანი ნამოსახლარი. დღეს ამ ადგილას მონასტრის მაღაზიაა.
Advertisements
 
%d bloggers like this: